Anka’s Teen Spirit doet pijn

Het is inmiddels zo’n Top 100 Aller Tijdennummer geworden dat je duizend keer te vaak hebt gehoord om er nog echt van te kunnen genieten. Toch kan Smells Like Teen Spirit van Nirvana, met dat hakkelende gitaarintro, de losbarstende drums en de snerende stem van Kurt Cobain, nog steeds wel iets van die opwinding losmaken die het had bij de eerste keren beluisteren – toen het zo’n nummer leek dat nooit zou gaan vervelen. Het liedje dat een ondergrondse stroming – grunge, of alternatieve rock, hoe je het maar wilt noemen – in één keer midden in het spotlicht zette. Het liedje dat een waterscheiding aanbracht – de popmuziek van vóór Smells Like Teen Spirit is een heel andere dan die van ná Smells Like Teen Spirit.

Daarom doet het toch een beetje pijn om de versie te horen die de oude crooner Paul Anka onlangs van het nummer opnam. Het staat op het album Rock Swings, waarop, de titel zegt het al, swingende big bandversies te horen zijn van rock- en popsongs, van bijvoorbeeld The Cure, Billy Idol, Oasis, Survivor en R.E.M.

Het is natuurlijk allemaal met een vette knipoog gedaan, en je mag er vanuit gaan dat Anka het project eerder als grap dan als oprecht eerbetoon aan deze popgroepen heeft bedoeld. Maar het effect is dat van een oom die op een bruiloft voor de grap Watskeburt of een liedje van Ali B gaat zingen.

De grap is bovendien al een beetje belegen. Oasis’ Wonderwall kreeg al eens eerder een swinguitvoering (door Mike Flowers Pops) en Teen Spirit staat op het repertoire van Richard Cheese, een Amerikaanse zanger die al jaren alternatieve rocknummers in easy listening/loungeversies vertolkt.

Hoe serieus het nummer ooit ook bedoeld is, Smells Like Teen Spirit blijkt zich goed te lenen voor parodieën. De versie van Weird Al Yankovic, koning van de popparodieën, gaat vooral over het ondoorgrondelijke – en onverstaanbare – van Cobains tekst. `Now I’m mumbling, and I’m screaming’, zingt Yankovic, `and I don’t know what I’m singing’. De Amerikaanse homoseksuele band Pansy Division maakte er Smells Like Queer Spirit van, waarbij het `hello, hello, hello, how low’ van Cobain veranderd is in `hello, hello, hello, homo’.

Maar het liedje heeft ook nog heel andere levens gekend. De Britse hiphopgroep Credit To The Nation gebruikte een sample van de gitaarakkoorden waarmee het nummer begint, en laat het eigen Call It What You Want precies zo beginnen. Slim, want elke luisteraar is meteen op het verkeerde been gezet, waardoor het veel meer opvalt dan wanneer de sample ergens middenin te horen was geweest.

Naast de lollige versies zijn er wel degelijk serieuze uitvoeringen van Teen Spirit. Tori Amos maakte bijvoorbeeld een bloedserieuze versie met veel zuchten en steunen, als om te benadrukken dat ze het nummer o zo bijzonder vindt, en zich volledig herkent in de tekst. Maar dan wreekt zich toch het probleem dat Weird Al al signaleerde: dat die tekst tamelijk onbegrijpelijk is. Amos’ melodramatische, gedragen zang klinkt daardoor vooral aanstellerig.

De twee mooiste covers van Teen Spirit hebben daar geen last van. De voor strijkkwartet bewerkte, instrumentale versie van het Vitamin String Quartet – onderdeel van een project waarbij tientallen popgroepen een `klassieke’ bewerking krijgen – is verfrissend, en maakt gebruik van dezelfde combinatie van krachtig en verleidelijk melodieus die het origineel zo goed maakte. Merkwaardig mooi is ten slotte de ingetogen versie door het Belgisch meisjeskoor Scala. Ook deze meisjes zullen waarschijnlijk de tekst niet snappen, maar dat doet er niet echt toe: het klinkt meer als een hymne voor de te jong gestorven Kurt Cobain. En de Belgische meisjes zullen meer teen spirit hebben dan de oude cynicus Anka.

NRC HANDELSBLAD, 8 december 2005